Lúc đầu, tôi chỉ định viết khoảng vài ba bài gì đó, vì đã lâu không viết báo nên cũng ngại. Hơn nữa, đây lại là lĩnh vực khá phức tạp, liên quan đến những vấn đề học thuật. Sau, nghĩ lại, thấy như vậy thì hơi phí vì nếu dừng lại ở bài thứ ba, có lẽ sẽ gần như chưa nói được gì. Vả chăng, ở Việt Nam, việc nghiên cứu, tìm hiểu về phim tài liệu vẫn là mảnh đất chưa có nhiều người khai phá và canh tác. Thôi thì “một liều ba bảy cũng liều”, vì thế mới có đến hơn một chục bài tung lên trang mạng.

Tôi viết, trên cơ sở những điều đã tích lũy, tìm hiểu và chiêm nghiệm từ mấy chục năm qua, chủ yếu dựa trên cơ sở Tóm tắt nội dung bài giảng từng được soạn để phục vụ công tác giảng dạy của chính mình. Tài liệu này cũng đã được nộp cho Trung tâm đào tạo – Đài Truyền hình Việt Nam vào khoảng năm 2000, 2001 gì đó, khi tôi được mời tham gia giảng dạy cho các lớp bồi dưỡng ở các đài địa phương và khu vực.

Tất nhiên, với hơn một chục bài, mỗi bài trên dưới hai ngàn từ, không thể coi là đã nói được đầy đủ về phim tài liệu. Thực tế, những điều đã được trình bày còn rất sơ sài; rất nhiều vấn đề khác, như tính thẩm mĩ trong phim tài liệu, xung đột va mẫu thuẫn, các thủ pháp dựng phim, phim tài liệu truyền hình nhiều tập, v.v. còn gần như chưa được đả động đến. Nhưng vì tự thấy mình đã nói khá nhiều, nên tôi xin dừng lại, nhường lời cho người khác.

Cũng xin được thú thực rằng, tôi viết loạt bài này còn vì một lí do khác. Số là, vào tháng Tư năm 2012, một số sinh viên Học viện Báo chí và tuyên truyền phát hiện cuốn sách giáo khoa Báo chí truyền hình (xuất bản năm 2009), phần nói về phim tài liệu rất giống với Tóm tắt nội dung bài giảng của tôi. Tôi giật mình, mượn xem thì thấy quả thật phần lớn nội dung tài liệu của mình đã được sao chép từng câu, từng chữ, đến cả từng dấu chấm, dấu phảy, v.v. Ông Phó giáo sư – Tiến sĩ kia chỉ mất công làm mỗi cái việc, là có chỗ đem cắt, chuyển từ phần này sang phần khác.

Vốn là người rất ngại chuyện “vô phúc đáo tụng đình”, gây ra những xì căng đan không đáng có, nên tôi không dám nghĩ đến việc kiện cáo gì ai, nhưng cũng buộc phải nói cho sinh viên biết sự thật là như thế nào. Tôi tin, nhiều sinh viên đã học môn Phim tài liệu do tôi giảng dạy còn nhớ điều này, và rất có thể có người còn giữ được Tóm tắt nội dung bài giảng của tôi, vì đã hơn một lần, tôi đưa cho các học viên hoặc sinh viên mượn, để họ sao chụp lại và có thể sử dụng như một tài liệu tham khảo. Hơn thế nữa, một đạo diễn còn dùng cả văn bản ấy khi ông giảng dạy tại Đài Phát thanh và Truyền hình Phú Thọ.

Không biết có phải mình hèn quá không, nhưng tôi cảm thấy thật may mắn khi gần đây, tình cờ được biết vị Phó giáo sư nọ còn ngang nhiên, trắng trợn đạo văn của khá nhiều người khác, mà cũng chẳng sao. Trong số các nạn nhân của ông ta, có người hiện là Giáo sư – Tiến sĩ, Ủy viên Trung ương Đảng, người khác là Giáo sư – Tiến sư, Vụ trưởng một Học viện nổi tiếng trong cả nước. Bị độp thẳng vào mặt, tác giả cuốn sách giáo khoa kia vẫn mỉm cười, cho rằng ông ta chỉ làm cái việc là “đứng trên vai những người khổng lồ” để rồi sau đó lại tiếp tục hồn nhiên đi đạo văn người khác. Hóa ra, Phó giáo sư – Tiến sĩ thời nay cũng nhiều loại lắm thay!

Về phần mình, tôi chẳng giáp mặt tác giả cuốn sách làm gì, nhưng nhân việc kết thúc loạt bài múa rìu qua mắt thợ này, cũng xin mạo muội thưa với bạn đọc rằng, nếu một lúc nào đó, các bạn bắt gặp ở đâu đó những nội dung, câu chữ của tôi dưới tên người khác, thì xin hãy hiểu cho, đấy tuyệt nhiên không phải là do tôi đã đạo văn của nhân vật kia, mà ngược lại.

Tôi xin chịu trách nhiệm về những điều mình nói.

Nguyễn Hậu