Để có một phóng sự truyền hình ngắn hay!?

Nhà báo Vũ Quang: Tạp chí người làm báo số tháng 9/2019 có bài viết chia sẻ kinh nghiệm và kiến thức dưới góc nhìn của tôi về cách làm phóng sự truyền hình ngắn. Xin trân trọng giới thiệu cùng bạn đọc của daotaotruyenhinh.vn và kênh nhà báo Vũ Quang trên youtube!

Để có một bản tin thời sự, mục bình luận hấp dẫn người xem hàng ngày luôn cần những phóng sự ngắn hay hàng ngày . Đấy là một câu chuyện đầy khó khăn với các phóng viên, những người quản lý thuộc phòng, ban thời sự của các kênh và các đài truyền hình từ trung đến địa phương; Nó còn là câu chuyện của các tờ báo điện tử đề cập những vấn đề, sự kiện, sự việc mà người xem quan tâm.

Vậy đâu là những yếu tố để có một phóng sự truyền hình tốt, hấp dẫn người xem?

Chúng ta sẽ cùng xem xét các yếu tố góp phần cho ra đời của phóng sự truyền hình hay. Xin lưu ý ở Pháp quy định phóng sự ngắn dài 1 phút 30 giây, còn ở Việt Nam khi du nhập phóng sự ngắn được quy định có độ dài dưới 5 phút. Hiện nay phóng sự ngắn ở VTV và các đài truyền hình độ dài của phóng sự ngắn dao động từ 2 đến 3 phút. Thời lượng phóng sự ngắn sẽ chi phối cách làm phóng sự khiến tiết tấu nhanh và thông tin, cảm xúc được chắt lọc kỹ càng hơn.

Câu chuyện chủ đề và trọng tâm của phóng sự: Thông thường các ban biên tập thời sự thường phân công cho các phóng viên chủ đề của phóng sự khá chung chung: như Dịch sốt xuất huyết ở các tỉnh phía nam, Sạt lở ở vùng núi phía bắc sau cơn bão, diễn biến sự việc của trường Gate way…

Đó là chủ đề nhưng nó khá mơ hồ và chung chung. Vậy người phóng viên hay biên tập viên truyền hình cần làm gì để có đề cương kịch bản tốt? Kinh nghiệm cho thấy chúng ta cần xác định trọng tâm của câu chuyện bằng hình ảnh sẽ kể cho người xem. Việc đầu tiên cần làm là xác định trọng tâm của phóng sự. Trọng tâm không là chủ đề mà nó là điểm nhấn, khía cạnh nổi bật của chủ đề.

Ví như vụ một học sinh 6 tuổi của trường gate way bị chết là chủ đề rộng. Chúng ta cần tư duy để có góc nhìn khác nhau cùng các chi tiết có thực bằng suy luận của mình: – Trách nhiệm của ban giám hiệu trường Gate way trong sự việc?

  • Việc thanh kiểm tra của phòng giáo dục quận Cầu Giấy, sở giáo dục Hà Nội trong cái chết của một học sinh 6 tuổi.
  • Trách nhiệm quản lý của bộ giáo dục và đào tạo trong sự việc này?
  • Ý kiến của phụ huynh học sinh trường Gate way?

Người phóng viên được giao nhiệm vụ cần ngay lập tức thảo luận cùng người phụ trách để xác định trọng tâm câu chuyện mà phóng sự sẽ đề cập đến.

Tác giả cùng nhà báo, đạo diễn Mỹ Koloxko

Đề cương của phóng sự:

Trong thực tế rất nhiều phóng viên chỉ viết đề cương bằng trao đổi trực tiếp bằng lời. Tuy nhiên đề cương dù viết bằng văn bản hay nói cần có các yếu tố sau: – Xác định trọng tâm của phóng sự. Và đây chính là tên của phóng sự.

Kinh nghiệm khi đặt tên phóng sự thường không quá 10 từ. Yêu cầu này khiến người phóng viên ngay lập tức cần suy nghĩ và đưa ra nhanh nhất. Nó cũng có thể hình thành trên đường đến đến hiện trường. Tại hiện trường có thể xuất hiện những thông tin, chi tiết mới. Điều này khiến người phóng viên có thể thay đổi trọng tâm của câu chuyện. Và ngay lập tức một cuộc điện thoại cho người phụ trách sẽ cho phép chúng ta thay đổi trọng tâm câu chuyện.

Từ trọng tâm ê kíp dễ dàng cho ra được những hình ảnh cần quay, những nhân vật cần phỏng vấn.

Cần xác định âm thanh chủ đạo của phóng sự. Có thể là tiếng động thực tại hiện trường cùng tiếng xe cứu thương; cũng có thể là một nét nhạc tạo sự chú ý của người xem…

Những câu hỏi dự kiến phỏng vấn. Nên sử dụng câu hỏi thông tin nhằm chi tiết hóa đề tài. Tuyệt đối không ra các câu hỏi chung chung, định tính.

Đây là yếu tố quyết định thành bại của phóng sự. Câu hỏi cần ngắn gọn và chỉ có đúng 1 ý. Ví dụ nếu phỏng vấn hiệu trưởng trường Gate way sẽ là: – Quy trình đưa đón học sinh của trường cụ thể là gì thưa ông,( bà )?

Trách nhiệm của người đưa đón học sinh được quy định như thế nào?

Trách nhiệm sơ cứu của phòng  y tế của trường đối với học sinh được quy định như thế nào?

Trong phóng sự truyền hình thì “ phỏng vấn là lớp cảnh dài nhất”. Vì sao thế? Rất đơn giản lời trả lời phỏng vấn của các nhân vật luôn chân thực, sinh động và thuyết phục người xem hơn lời bình của phóng viên.

Tác nghiệp tại hiện trường

Đây là công đoạn đòi hỏi phóng viên biên tập phối hợp chặt chẽ với quay phim. Ngoài những hình ảnh đã thống nhất với quay phim trên đường đến hiện trường người phóng viên cần đi sát với quay phim, sẵn sàng đề nghị quay phim quay thêm những chi tiết hay phục vụ cho phóng sự. Phóng viên cần lựa chọn những chi tiết, tình huống gần gũi với người xem.

Việc tìm chi tiết hay mang nhiều ý nghĩa sẽ giúp phóng sự hấp dẫn công chúng.

Chi tiết sẽ gợi ý cho bối cảnh mà phóng viên dùng thủ pháp dẫn hiện trường. Dẫn hiện trường tạo sự tin cậy của người xem. Hơn thế nó còn giúp chúng ta vượt qua những cảnh quay không thể thực hiện. Chi tiết trong phóng sự truyền hình có thể là hình ảnh, cũng có thể là âm thanh đặc biệt, cũng có thể là một bối cảnh thể hiện bản chất của sự kiện, vụ việc. Có một phóng sự ngắn do các phóng viên của VTV Huế thực hiện về một người cao tuổi chở xe đạp ôm để kiếm sống. Tất cả các cảnh quay và phỏng vấn rất tốt tuy nhiên âm thanh tiếng cót két của chiếc xe đạp cũ kỹ đã bị bỏ qua đáng tiếc. Một ví dụ cho sự “ lãng quên chi tiết âm thanh kể về nỗi vất vả của một người làm nghề xe đạp ôm!

Năm 1993, cách đây 25 năm – khi còn là một phóng viên trẻ, tôi vô tình đọc trên “Thời báo kinh tế” bài viết về “Chợ người” khu vực Giảng Võ, quận Ba Đình, Hà Nội. Có khá nhiều cách nhìn khác nhau về hiện tượng kinh tế – xã hội này.

Có ý kiến cho rằng, những người nông dân lam lũ ở các vùng quê xung quanh khu vực Hà Nội đổ về thành phố tìm kiếm việc làm, làm ảnh hưởng xấu đến trật tự văn minh của đô thị, cần cấm để loại bỏ những người nông dân lam lũ, nhếch nhác khỏi Hà Nội.

Năm đó, Sở Lao động, Thương binh và Xã hội Hà Nội linh hoạt mở các trung tâm giới thiệu việc làm cho những người nông dân từ các tỉnh mong muốn làm việc tại Thủ đô. Riêng tôi, với tư cách là một phóng viên trẻ, lại rất chia sẻ với những người nông dân lam lũ.

Những trải nghiệm của thời thơ ấu bỗng ập về, giúp tôi xác định được góc nhìn chia sẻ với khó khăn, vất vả của những người nông dân và phóng sự “Chợ lao động – Bài toán chưa có lời giải ” đã ra đời và được phát sóng trên sóng VTV1 của Đài Truyền hình Việt Nam.

Hậu kỳ phóng sự:

Khi có đủ hình ảnh của phóng sự người phóng viên cần xem kỹ lại các cảnh quay về cả hình ảnh và âm thanh.

Tìm hình ảnh, tiếng động mở đầu phóng sự. Nếu nó là cận cảnh hay đặc tả thì đấy là chi tiết hút người xem.

Tiếp theo cần phân tuyến nhân vật mà chúng ta đã phỏng vấn. Việc phân tuyến người bị hại và người thực hiện hành vi xâm hại hoặc xung đột lợi ích giữa hai bên như người công nhân và doanh nghiệp; sự xung đột giữa giá cả đất trong một dự án của doanh nghiệp với người dân bị thu đất..

Việc phân tuyến nhân vật sẽ giúp chúng ta kết cấu phóng sự chặt chẽ hơn. Ở đây cần chú ý  quy tắc“ Trong phỏng vấn truyền hình thế mạnh thuộc về người thứ hai”. Ví dụ phóng sự kể câu chuyện xung đột lợi ích giữa doanh nghiệp và nông dân trong vụ việc tranh chấp đất đai: Nếu đưa ý kiến của những người dân lên đầu phóng sự và ý kiến doanh nghiệp khẳng định làm đúng ở cuối thì đấy là phóng sự có kết đóng. Vụ việc đã kết thúc. Ngược lại đưa phát biểu của doanh nghiệp lên đầu và ý kiến của những nông dân xuống cuối phóng sự chúng ta có kết mở. Câu chuyện sẽ tiếp diễn ở phóng sự tiếp theo.

Một điều cần chú ý là việc sử dụng tư liệu, biểu đồ cùng đồ họa 3d sẽ làm cho phóng sự dễ hiểu và sinh động với người xem.

Để có một phóng sự truyền hình hay cần có góc nhìn mới, cần kỹ năng tác nghiệp và cần cái tâm trong sáng của ê kíp làm phóng sự. Luôn ghi nhớ phóng sự truyền hình là giúp khán giả tiếp cận với bản chất của vấn đề, sự việc sự kiện đang diễn ra đa dạng trong cuộc sống của chúng ta!

Facebook Comments